Λία Λαπίθη: Σημαίες – Συντεταγμένες και Δημοτικά Τραγούδια

Λία Λαπίθη: Σημαίες – Συντεταγμένες και Δημοτικά Τραγούδια

Η διεθνώς αναγνωρισμένη  εικαστικός κ. Λία Λαπίθη, μιλά στο i-eidisi.com και τη δημοσιογράφο Αφροδίτη Αυγουστίνου Χριστινάκη* για την έκθεση που έχει ανοίξει για το κοινό μαζί με τον εικαστικό κ. Νίκο Κουρούσιη, και που θα παραμείνει ανοικτή μέχρι τις 22 Δεκεμβρίου. 

Συχνά περιγράφεις τη δουλειά σου ως Κυπριακή, με Κυπρολογικές αναφορές. Από πού πηγάζει αυτός ο όρος για σένα;

*Αφροδίτη Αυγουστίνου Χριστινάκη

Η «κυπριακότητα», είναι ένας ο όρος, που έχει προγράψει η ιστορικός τέχνης Νέλλη Κυριαζή, πρώην Διευθύντρια Πινακοθήκης Δήμου Αθηναίων.

«Η κυπριακότητα, ας μου επιτραπεί ο όρος, της Λίας Λαπίθη διατρέχει μεγάλο μέρος του έργου της… όμως, το έργο αποστασιοποιείται από μια διθυραμβική αναψηλάφιση του κλεινού παρελθόντος, ή την τυφλή ανεπεξέργαστη έμπνευση από την πλούσια πολιτισμική παρακαταθήκη της Κύπρου. Στον γενέθλιο χώρο ως θεματικό έναυσμα δεν παραδίδεται αμαχητί η Λαπίθη. Η αμφισβήτηση των στερεότυπων, η απόρριψη της εύπεπτης ετικέτας, ο επαναστοχασμός και η οξύτητα της κριτικής θέσης, όσο και η αιρετική ενίοτε προσέγγιση συμβόλων εντοπίζονται με ευχέρεια στην ενδιαφέρουσα δουλειά της. Τέσσερις δεκαετίες μετά την τουρκική εισβολή καθιστούν λιγότερο εξωστρεφές το εθνικό τραύμα και πιθανόν λιγότερο ανεκτά τα ανέξοδα συνθήματα. Η στυφή επίγνωση της πραγματικότητας μεταφέρεται από την ευρύτερη σφαίρα του ιστορικού και κοινωνικοπολιτικού process στον ιδιωτικό, υπαρξιακό χώρο των Κυπρίων…»

Εκθέτεις ένα γλυπτό της Κυπριακής Σημαίας στο ισόγειο στα Μουσεία του Παγκυπρίου Γυμνασίου μαζί με την συλλογή της Ιστορίας του γυμνασίου, από τη μαθητική ζωή, στους σχολικούς εξοπλισμούς μέχρι τους Εθνικούς αγώνες – ειδικούς εορτασμούς. Εκεί, μέσα στη μεταλλική σημαία έχεις τοποθετήσει μια φλουρέντσα, ένα φως, και έχεις κάνει ένα βίντεο στα μέσα μαζικής ενημέρωσης με αυτή την πράξη- τοποθετώντας και τες συντεταγμένες του χώρου.

Το έργο αυτό αποτελείται από δύο λαμαρίνες (Μέταλλα 103x40x1, οξειδωμένες με αμμοβολή και σταθεροποιημένες με βερνίκι), που ισορροπούν πάνω σε μια βάση 110x60x72εκ. Από την μπροστινή λαμαρίνα έχει αποκοπεί το περίγραμμα της Κύπρου.  Στην πίσω λαμαρίνα είναι χαραγμένο το περίγραμμα της «αποδομημένης» σημαίας της Κύπρου, από την οποία έχουν αφαιρεθεί τα 24 φύλλα ελιάς και οι 12 ελιές της σύνθεσης. Το φως είναι συμβολικό, της διαφώτισης, και οι συντεταγμένες 35° 10′ 27″ N
/ 33° 22′ 07″ E είναι για να προσδιορίσω τον χώρο. Σκοπός του συγκεκριμένου χώρου είναι να καταγράψει τη συμβολή των μαθητών του Παγκυπρίου Γυμνασίου στους εθνικούς αγώνες της πατρίδας τους. Ως αποτέλεσμα των αγώνων αυτών (ειδικά κατά την περίοδο 1955-59), η Κύπρος ανεξαρτητοποιήθηκε και απέκτησε, ως κράτος, την δική της σημαία. Σ’ αυτό το περιβάλλον τοποθετείται το συγκεκριμένο γλυπτό.

Την Κυπριακή σημαία την βλέπουμε συχνά στα έργα σας, και θα αναφερθώ σε 3 έργα εδώ- «Ελιές Τσακιστές», «Πόσες ελιές έχει η Κυπριακή σημαία» και  η σινδόνη της Κύπρου” όπου στο τελευταίο αυτό έργο η σημαία της Κύπρου εκτείνεται, προσεκτικά ραμμένη σε καμβά και πλαισιώνεται  από video που παρουσιάζει τη σχολαστική συντήρησή της σε Μουσείο και πλαισιώνεται με την ποίηση ,εδώ του Μιχάλη Παπαδόπουλου(1975) ,να υπογραμμίζει εμφατικά το περιεχόμενο του εικαστικού εγχειρήματος.

«Χαλάσματα παντού…..

και οι σημαίες σκυμμένες και τρύπιες

να σαπίζουν στον μολυσμένο αέρα

της περηφάνιας τους».

Η σημαία της Κύπρου καθιερώθηκε το 1960 με την ανεξαρτησία της νήσου Κύπρου από τους Βρετανούς. Προέκυψε από διεθνή διαγωνισμό. Προϋποθέσεις ήταν στη σημαία να μην εικονίζεται σταυρός ή ημισέληνος, και να μην περιέχονται το μπλε και το κόκκινο χρώμα, σύμβολα και τα δυο της Ελλάδας και της Τουρκίας.
Στη σημαία προβάλλεται η Κύπρος με πορτοκαλί χρώμα σε άσπρο φόντο. Κάτω από την Κύπρο δύο πράσινα κλαδιά ελιάς, ενωμένα στις άκρες που συμβολίζουν την ειρήνη μεταξύ όλων των Κυπρίων. Το χρώμα της Κύπρου στη σημαία συμβολίζει τον άλλοτε άφθονο χαλκό που υπήρχε στο νησί. Ακόμη το λευκό φόντο συμβολίζει την ειρήνη και την ελευθερία. Η Κύπρος είναι η μοναδική χώρα που απεικονίζει το χάρτη της στη σημαία της. Μία σημαία τόσο φαινομενικά απλή σε σχεδιασμό, αλλά ταυτόχρονα τόσο σημαντική για τον κυπριακό λαό που έκανε τόσες θυσίες για να την αποκτήσει.

Ανάμεσα στις φωτογραφίες των τάξεων των μαθητών, εκθέτεις ένα μνημείο-γλυπτό τηλεβόα ακτίνας 22εκ x54 εκ. Βάση 44x43x167 εκ. «Ντουντούκα»  σύμβολο αντίστασης, εμπνευσμένο από την αντίσταση των μαθητών εναντίον της αγγλικής αποικιοκρατίας και συγκεκριμένα της επονομαζόμενης «Μάχης της Σεβερείου Βιβλιοθήκης», το έτος 1956. Και σε ένα μαυρο-πίνακα γράφεις: «Ουσία είναι να υπερβείς τον εαυτό σου και όχι το διπλανό σου».

Η «Ντουντούκα» είναι μια χύτευση ρητίνη πολυουρεθάνης τηλεβόα πάνω σε κίτρινη βάση με τους κανονισμούς της ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΤΗΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ* (όπως αυτοί εμφανίζονται στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού).

*«ΕΧΕΙΣ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΝΑ ΕΚΦΡΑΖΕΙΣ ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΤΗ ΓΝΩΜΗ Η ΤΙΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΟΥ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ, ΜΕ ΤΡΟΠΟ ΟΜΩΣ ΠΟΥ ΝΑ ΜΗΝ ΠΡΟΣΒΑΛΕΙ ΤΗΝ ΥΠΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ. ΜΠΟΡΕΙΣ ΑΚΟΜΑ ΝΑ ΑΝΑΖΗΤΑΣ ΝΑ ΛΑΜΒΑΝΕΙΣ ΚΑΙ ΝΑ ΔΙΑΔΙΔΕΙΣ ΚΑΘΕ ΕΙΔΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΙΔΕΕΣ, ΣΕ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ, ΓΡΑΠΤΗ, ΤΥΠΩΜΕΝΗ ‘Η ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ‘Η ΜΕ ΟΠΟΙΟΝΔΗΠΟΤΕ ΑΛΛΟ ΤΡΟΠΟ. ΑΥΤΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΧΩΡΙΣ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΝΑ ΤΕΙΝΕΙ ΣΕ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΕΠΙΒΟΛΗΣ Η ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΚΟΜΜΑΤΙΚΩΝ ΠEΠΟΙΘΗΣΕΩΝ, ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΣΗΛΥΤΙΣΜΟ Η ΤΗ ΜΙΣΑΛΛΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΠΑΡΟΤΡΥΝΕΙΣ ΣΕ ΜΙΣΟΣ, ΛΟΓΩ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΦΥΛΗΣ, ΦΥΛΟΥ, ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ, ΙΘΑΓΕΝΕΙΑΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ Η ΚΟΜΜΑΤΙΚΩΝ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΩΝ».

Ο τηλεβόας – σύμβολο των πιο πρόσφατων μαθητικών και φοιτητικών εξεγέρσεων. Το έργο αναγνωρίζει τη συμβολή των μαθητών στον αγώνα για ελευθέρια.

Και στον πρώτο όροφο, περιλαμβάνονται Αρχαιολογική και Νομισματική συλλογή -Παλαιών Χαρτών και Παλαιών Όπλων. Ανάμεσα στα εκθέματα (παλαιά όπλα) έχει τοποθετηθεί ένα βίντεο με δυο αγόρια, τον Πάρη Παράσχο -απόφοιτο του Παγκύπριου Γυμνάσιου/ Μουσικό Σχολείο Λευκωσίας και φοιτητή στο Τμήμα Μουσικής Α.Π.Θεσσαλονίκης- μαζί με τον παιδικό του φίλο, Άρι Σουκιούρογλου -φοιτητή πολιτικής και φιλοσοφίας στο Ην. Βασίλειο. Ο Πάρις, κρατώντας μια ντουντούκα, τραγουδά την Ανδρονίκη* -ένα δημοτικό, αφηγηματικό τραγούδι, οι στίχοι του οποίου περιγράφουν ένα περιστατικό, που συνέβη σε «μέρη ελληνικά» (ή για την ακρίβεια στην Κύπρο).

Υπάρχουν διάφορες παραλλαγές αυτού του τραγουδιού, λόγω της προφορικής μεταφοράς από στόμα σε στόμα μέσα στον χρόνο. Αλλά σε όλες τες εκδοχές αυτού του τραγουδιού, η Ανδρονίκη πέφτει νεκρή από το χέρι του αδελφού της, ενώ ουσιαστικά θρηνείται, που θυσίασε τη ζωή της σε μια κοινωνία που στέκεται ανέντιμα απέναντι στα μέλη της, αιώνες τώρα. Απουσιάζει η απονομή

δικαιοσύνης, πιθανόν και εσκεμμένα. Η κοινωνία κλείνει το στόμα και τα μάτια, αναποδογυρίζει τον καφέ στο πέρασμα της νεκρής, αποστρέφεται κάθε μη αποδεκτή αλλαγή. Η κοινωνία, παράλληλα, ασκεί αρνητική πίεση στους άνδρες, εξερευνώντας και την ανδρική ταυτότητα:

*«Εμαθετέ τι εγίνην στα μέρη της Ελλάς

Ντύθην η Αντρονίκη ρούχα Ευρωπαϊκά

Φορεί τα παντελόνια τσε πάει στον καφενέ.

Τον καφετζήν προστάζει καφέ και ναργελέ.

Ζητά τσε ενα τραπέζι τσε μιαν μάτσαν χαρτιά,

τσι αρκίνησεν να παίζει μ’ έναν παλλήκαραν.

Δυο φίλοι τ’ αδερφού της που την γνωρίζασιν,

Πάσιν εις τον Βαγγέλη, τσι του το ειπασιν,

τρεξε Βαγγελη τρεξε κατω στον καφενέ

Να δεις την Αντρονικην που πίνει ναργελέ.

Βαγγέλης σαν τ’ ακούει πολλά θημώθηκεν,

πιάννει τσε `ναν μασιέριν τσι αναρματώθηκεν.

Κρίμας σε Αντρονικη, κρίμας στο μπόι σου,

Εντρόπιασες κι εμένα τσι ούλλον το σόι σου;

άφες με ρε Βαγγέλη να παίξω τα χαρτιά

με τουτο το παλληκάριν αφούς με άγαπα.

Τραβά τσε το μασιέριν απο την θήκην του,

τσι έκοψεν τον λαιμόν της της Αντρονίκης του.

Όταν την επερνούσαν από τον καφενέ,

έσπαζαν τα φλυτζάνια που πίννασιν καφέν

τσι όταν την επαιρνούσαν απο τα σπίθκια της,

μικροί μεγάλοι κλάψαν τα μαύρα φρύδια της,

και όταν την κάτεβάσαν μεσά στο μνήμα της,

δυο φίλοι του άδελφου της είχαν το κρίμαν της.».

Το βίντεο έχει παραχθεί με “πλάγιο τρόπο” για να προβάλλεται σε μία οθόνη όπου γυρίζεται σε κάθετη θέση.

Η εικαστική έκθεση στα Μουσεία του Παγκυπρίου Γυμνασίου είναι μαζί με τον του Νίκο Κουρούσιη και θα διαρκέσει μέχρι και τις 22/12/2018. Πως προέκυψε αυτή η συνεργασία 

Μαζί με τον Νίκο Κουρούσιης συνεργαστήκαμε για πρώτη φορά το 2009  στην έκθεση «Terra natal» η οποία παρουσιάστηκε στην Νέα Υόρκη. Το 2010 η ίδια έκθεση παρουσιάστηκε στο Λονδίνο και στη συνέχεια στην Πύλη Αμμοχώστου για τα  «50 χρόνια της Κυπριακής Δημοκρατίας». Παράλληλα το 2010 εγκαινιάστηκε νέα τους έκθεση με τίτλο «Συμπόσιο-19 Βουνοκορφές και ένα δείπνο» στο Πολιτιστικό Ίδρυμα της Τράπεζας Κύπρου. Ο εικαστικός διάλογος συνέχισε το 2011 με την έκθεση «Μεσόγειος» στην Δημοτική Πινακοθήκη Λάρνακας, το 2012 με τις εκθέσεις «Κάθαρσης – Κύπρος 17σεντς» στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Διάτοπος, «Διασπορά – Θα σε ακολουθήσω μέχρι την άκρη του κόσμου» στο Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο, «Αφιέρωμα στον Πυθαγόρα – Τελευταία Αυλαία» στα εγκαίνια του νέου θεάτρου του ΘΟΚ. Το 2014 με την έκθεση «Διάλογος Ηράκλειτου – Παρμενίδη» στην Δημοτική Πινακοθήκη Λάρνακας, και η πορεία της συνεργασίας συνεχίζεται το 2017 με την έκθεση «Συμπόσιο 1363 – Ανάθημα 1356», στο Μεσαιωνικό Κάστρο του Κολοσσίου. Και τώρα, το 2018 στα Μουσεία του Παγκυπρίου Γυμνασίου.