Αισχύλου, ‘’Πέρσαι’’ με την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη [Κριτική]

by i-eidisi | 25/07/2017 17:54

Μάγεψε το κοινό στο Αρχαίο Θέατρο του Κουρίου στις 22 Ιουλίου η τραγωδία του Αισχύλου, Πέρσες, μια παραγωγή του ΘΟΚ σε σκηνοθεσία Άρη Μπινιάρη και με πρωταγωνιστές τους Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Χάρη Χαραλάμπους, Νίκο Ψαρά και Αντώνη Μυριαγκό.

Ως το μοναδικό δράμα το οποίο βασίζεται σε πραγματικά ιστορικά γεγονότα, οι Πέρσες, αποτελούν μια χαρακτηριστική προσπάθεια να καταφανεί η ανθρώπινη αλαζονεία και η τιμωρία του υβριστή.  Το έργο καταγράφει την ήττα της περσικής υπερηφάνειας και τον θρίαμβο του ελληνικού στρατού και κατ’ επέκταση του ελληνικού πνεύματος.  Βρισκόμαστε στο 473/472 π.Χ., όταν και παραστάθηκε πρώτη φορά το εν λόγω δράμα.  Οκτώ σχεδόν χρόνια από τη λήξη των περσικών πολέμων, ο Αισχύλος, πολεμιστής κι αυτός στις συρράξεις, αφηγείται το πώς ένα μικρό νησί με τ’ όνομα Σαλαμίνα απετέλεσε και το – συγχρονικά θα λέγαμε σήμερα – Βατερλώ των Περσών.

«Στους Έλληνες σύμμαχος είναι η ίδια τους η γη»

Εξαιτίας του ότι το έργο είναι κατ’ εξοχήν στατικό, μιας και η όλη δράση εξελίσσεται στην αυλή του παλατιού των Περσών, εύλογα θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι η εκτενέστατες αφηγήσεις θα προκαλούσα σύγχυση, κυρίως στον μη φιλοθεάμονα θεατή.  Εντούτοις, η προσεγμένη μουσική επένδυση των σκηνών αλλά και ο αρμονικός τρόπος συνύπαρξης διαλογικών και χορικών μερών δεν άφησε σε καμία στιγμή το έργο να κάνει κοιλιά.  Από σκηνοθετική, επομένως, πλευρά η στατικότητα χάνεται μέσω της μουσικότητας.  Έπειτα, μιας και η αισχύλεια γραφή είναι τόσο πομπώδης πολύ ορθά επιλέχθηκε το αφαιρετικό σκηνικό, καθώς οι ερμηνείες έχουν πρωτεύοντα ρόλο στη συγκεκριμένη τραγωδία.  Οι Πέρσες ή αλλιώς Αχαιμενίδες, λαός βαρβαρικός, με μια αχανή αυτοκρατορία, τολμούν να τα βάλουν με τους Έλληνες αψηφώντας θεούς και δαίμονες και μη λογαριάζοντας ότι στους τελευταίους σύμμαχός τους είναι η «ίδια τους η γη».  Ο μαγικός αλλάστορας ή αλλιώς ο πανούργος θεός που κυριαρχεί στις αισχύλειες δραματικές μορφές μεσολάβησε ξανά, προκειμένου να ολοκληρωθεί η κάθαρση:  Οι Πέρσες τόλμησαν να…αλυσοδέσουν τον Ελλήσποντο, κατέστρεψαν ιερά και βωμούς, διέπραξαν ύβριν ενώπιον θεών και ανθρώπων και θα τιμωρηθούν.  Όπως και στην τριλογία της Ορέστειας που θα ακολουθήσει το 458 π.Χ. έτσι και στους ‘’Πέρσες’’, ο δαίμονας δεν είναι άλλος από την ύβριν που τυφλώνει και ωθεί σε πράξεις ανόσιες και απεχθείς.  Δεν αρκεί να είσαι δυνατός, δεν αρκεί να έχεις πλήθος στρατού αλλά ο πόθος να αμυνθείς υπέρ πίστεως και πατρίδος είναι ανώτερος όλων.  Σε πρώτο, λοιπόν, επίπεδο η άμυνα κατά του εχθρού – κατακτητή αναδεικνύεται ως η βάση της δραματικής ενότητας.  Σ’ ένα δεύτερο επίπεδο όμως, επέρχεται και το βαθύτερο νόημα, αυτό της πολιτικής ενότητας και κοινωνικής συνοχής που πρέπει να διαθέτουν – εν προκειμένω οι Έλληνες – ώστε να μπορούν να διακρίνουν την ηθική ορθότητα από την πολιτική ανεπάρκεια.

Το προαναφερθέν αφαιρετικό σκηνικό ουδόλως αναιρεί το ίδιο το έργο, διότι ναι μεν δεν ακολουθήθηκε η πεπατημένη με την Άτοσσα να κάθεται στον θρόνο και τον Χορό απλά να την περιτριγυρίζει, ωστόσο η είσοδος του μνήματος, όπως αποδείχθηκε ότι είναι, συνηγορεί στη σημαντικότερη σκηνή του έργου, την Νεκρομαντεία.  Τα κοστούμια ήταν αρκετά ικανοποιητικά.  Η Άτοσσα, ως βασίλισσα έπρεπε να ήταν γεμάτη με κοσμήματα και χρυσά, χαρακτηριστικό ντύσιμο των Περσών που επιδείκνυαν τα πλούτη τους σε κάθε έκφανση της καθημερινότητάς τους.  Ο δε χορός, μιας και πρόκειται για την αυλή των γερόντων θα έπρεπε υπό κανονικές συνθήκες να ήταν αριστοκρατικά ντυμένος φέροντας την ιδιαίτερη κόμμωση των Μήδων, όπως μαρτυρούν και τα αγγεία της εποχής.  Η υιοθέτηση ενιαίου στρατιωτικού ή και λιτού ενδύματος ήταν κάπως άτοπη σε σχέση με τη μεγαλοπρέπεια που έπρεπε να προβληθεί.  Σε κάθε περίπτωση, κινησιολογικά ο Χορός ήταν άψογος δεδομένου και του εκτενούς του λόγου.  Αναφορικά με τη μετάφραση που ακολουθήθηκε, τα νοήματα μεταδίδονταν άνετα προς το κοινό και πράγματι η απόδοση του Παναγιώτη Μουλλά δεν θα μπορούσε να μην βοηθήσει τα μέγιστα.  Θα πρέπει να αναφερθεί και η διασκευή του έργου, κάτι που συνέτεινε στη συντόμευσή του.  Συνεπώς, αξιόλογη η προσπάθεια των Κωνσταντίνου Λουκά και Ελένης Τζιρκαλλή για τα σκηνικά και τα κοστούμια αντίστοιχα αλλά και της Λίας Χαράκη για την κινησιολογία.  Η «μετρική» προσέγγιση, – για να το αποσαφηνίσουμε – ήταν  απλά μια προσπάθεια απόδοσης στην ορθή τονικότητα και όχι φυσικά απαγγελία του ιαμβικού τριμέτρου.

Οφείλουμε να υποκλιθούμε στην Καραμπέτη

Εν συνεχεία ακολουθούν οι ηθοποιοί.  Με προεξέχουσα μορφή την πρωταγωνίστρια την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη οφείλουμε να υποκλιθούμε στο υποκριτικό της ταλέντο.  Πότε ως Κλυταιμνήστρα, πότε ως Μήδεια και πότε ως Ηλέκτρα έχει εδραιωθεί ενδεχομένως στο μυαλό όλων μας ως η κατ’ εξοχήν ηθοποιός του αρχαίου ελληνικού δράματος.  Λίγα χρόνια προηγουμένως ως άλλη Κλυταιμνήστρα κατενθουσίασε το κοινό στον ‘’Αγαμέμνονα’’ με τον τρόπο που έπαιξε.  Έτσι και τώρα ως Άτοσσα, ως μια βασίλισσα δηλαδή γεμάτη πλούτη και ανέσεις, μπόρεσε ν’ αποδώσει επακριβώς τον θρήνο για την κατάντια των Περσών και την πτώση της υπερδύναμης των Αχαιμενιδών.  Εντυπωσιακό είναι, φυσικά, το σημείο της συμμετοχής της στη νεκρομαντεία, όπου και γίνεται ένα με το τελετουργικό.  Νίκος Ψαράς, ως Δαρείος, απλός, σαφής και περιεκτικός.  Ο Χάρης Χαραλάμπους έχει όντως γκελ και συνηγορεί στην πρώτη αναγγελία των κακών μαντάτων.  Σχετικά με τον Ξέρξη, ήτοι τον Αντώνη Μυριαγκό, θα τον θέλαμε πιο πειστικό και πιο ειλικρινή στον θρήνο του.  Ο Ξέρξης είναι συνάμα και φοβισμένος και ‘’πονεμένος’’, θρηνεί και τρομάζει, πονάει και οδύρεται, διότι αφενός διέπραξε αλαζονεία και αφετέρου κλαίει για την κακή τροπή των πραγμάτων.

Οι Πέρσες διέπραξαν ύβριν και θα τιμωρηθούν

Ο Αισχύλος, ως παλιός μαραθωνομάχος ήξερε πολύ καλά ότι οι ακροατές του θα θυμόντουσαν οικείες στιγμές.  Βάζοντας έναν Πέρση και τη βασίλισσά του, να προσεύχονται σε Έλληνες θεούς, επιθυμεί να δείξει ότι η ασέβεια προς τα ιερά δεν ξεχωρίζει θρησκείες και ο σεβασμός πρέπει να είναι παντού ο ίδιος.  Οι Πέρσες κατέκαψαν την Αθήνα και τους βωμούς της λίγο πριν την ναυμαχία της Σαλαμίνας, τόλμησαν να αλυσοδέσουν τον Ελλήσποντο υποτιμώντας τον Δία και τον Ποσειδώνα και ως κατακτητές εισέβαλαν σε ξένη γη, θεωρώντας ότι τους ανήκει.  Νόμιζαν ότι η δημοκρατία δεν ήταν πολίτευμα ισχυρό για να ενώσει τους Έλληνες και διαψεύσθηκαν, διότι σε καμία περίπτωση η μοναρχία και η τυφλή υπακοή δεν οδηγεί στο ελεύθερο πνεύμα.  Η Ελλάδα απώθησε τους Πέρσες στερώντας τους την ευκαιρία να εισέλθουν στην Ευρώπη, απώθησε τους Γερμανούς εμποδίζοντάς τους να ξεκινήσουν πιο νωρίς για το Στάλινγκραντ και τώρα θα διώξει τους σύγχρονους ‘’Πέρσες’’ – όποιοι κι αν είναι αυτοί – και θα μετανοήσει εκ μέρους τους για τη διαπραχθείσα ύβρη.  Δεν θα αργήσει άλλωστε, και ο μαντατοφόρος, όπως είπε και ο Σεφέρης να φέρει το μήνυμα της Σαλαμίνας, το μήνυμα της…ελευθερίας.  Η ενότητα του απανταχού ελληνισμού προϋποθέτει και εθνική ομοψυχία.

Οι παραστάσεις θα συνεχιστούν σε Κύπρο και ακολούθως στην Ελλάδα.

Νέαρχος Κουρσάρος 

Φιλολογος – Δημοσιογράφος

Διαβάστε επισής:   Με την γνωμοδοτική επιτροπή ΘΟΚ τα βάζει το Σατυρικό Θέατρο

Source URL: http://www.i-eidisi.com/2017/07/25/eschylou-perse-me-tin-karyofyllia-karabeti-kritiki/